Kanji. 

Japoński system piśmienniczy składa się z trzech oddzielnych grup znaków. Jest to system ideogramów, który zawiera ok. 50 tys. znaków. Największą grupę w tym zbiorze, około 10000 znaków, stanowią znaki zapożyczone z języka chińskiego, nazywane kanji. W sumie w języku japońskim, gdyby uwzględnić wszystkie ideogramy kanji, włącznie ze znakami historycznymi, nieużywanymi obecnie, można by doliczyć się około 50000 ideogramów. Obecnie Japończycy nie posługują się pełnym zestawem ideogramów. Osoby z wyższym wykształceniem znają około 6 tysięcy znaków, natomiast do czytania gazet i prostych tekstów wystarczająca jest znajomość 4 tysięcy znaków. Ideogramy kanji można podzielić na trzy główne grupy. Pierwszą, najstarszą grupę stanowią znaki – piktogramy. Powstały one bardzo dawno. Są jak gdyby stylizowanymi rysunkami konkretnych obiektów. Tych bardzo starych znaków jest stosunkowo niewiele, wchodzą one jednak w skład bardziej złożonych symboli. Kolejną grupą są znaki wyrażające pojęcia abstrakcyjne. Trzecią, najliczniejszą grupę kanji stanowią znaki złożone, powstałe przez złożenie elementów pierwotnych. W takich ideogramach jeden ze znaków jest elementem – kluczem, określającym obszar znaczeniowy znaku, a drugi określa wymowę. Niestety, jest bardzo dużo odstępstw od tej zasady, jest to jedna z wielu trudności napotykanych przy nauce języka japońskiego. Kolejnym, bardzo poważnym utrudnieniem, jest fakt, że wszystkie kanji mają po kilka czytań i zarazem po kilka znaczeń. Chińskie znaki zostały wprowadzone w Japonii około IV wieku n.e. Stosowane były przez Japończyków do fonetycznego zapisu ich własnego języka, jednakże bez zwracania uwagi na logiczne, pierwotne znaczenie tych symboli. Takie stosowanie ideogramów powodowało olbrzymie trudności. Do zapisania jednego słowa potrzeba było użyć nieraz kilku skomplikowanych znaków. Z tego powodu Japończycy zaczęli stosować uproszczenia w zapisie. I tak powstały sylabariusze, hiragana i katakana.

Hiragana

Hiragana - system znaków, którymi zapisuje się końcówki gramatyczne i którym można podpisywać znaki - nie ma wartości znaczeniowej. Zawiera 46 znaków. Za twórcę tego systemu uważa się powszechnie buddyjskiego mnicha Kukai,( Kobo Daishi- Kukai )żyjącego w latach 774 – 835, w epoce Heian. Okres ten uważa się za czas, w którym ukształtował się ostatecznie ten system zapisu. Kukai jest uważany za autora wiersza, w którym po raz pierwszy zastosowano wszystkie znaki hiragany. Na początku sylabariusz ten nosił nazwę onna-de, co znaczy „kobieca ręka”. Hiragany używały początkowo kobiety, między innymi dlatego, że nie otrzymywały wtedy takiego wykształcenia jak mężczyźni i nie potrafiły stosować skomplikowanego systemu zapisu kanji. Hiragana charakteryzuje się bardzo miękką, kobiecą linią. Po pewnym czasie sylabariusz ten wszedł do powszechnego użytku. Obecnie używa się znaków hiragany do zapisywania słów języka japońskiego, które nie mają reprezentanta w kanji. Ponadto służą do zapisu zmiennych końcówek czasowników i przymiotników. Ponadto, za pomocą znaków tego sylabariusz wyraża się relacje gramatyczne pomiędzy poszczególnymi słowami.

 

Katakana

Katakana – sylabariusz używany do zapisywania nazw obcych, imion oraz nazwisk obcojęzycznych. Katakany używa się także w celu wyróżnienia fragmentu tekstu, jako swoistego „tłustego druku”, oraz do zapisu wyrazów dźwiękonaśladowczych.  Stosowana jest także w nauce, do zapisu nazw fauny i flory. Podobnie jak hiragana, zawiera 46 znaków Powszechnie, za twórcę katakany uważany jest Kibi no Makibi, żyjący w latach 693 – 755. Ten sylabariusz został wypracowany jako swoisty system stenograficzny, używany przez studentów buddyzmu. Służył do szybkiego zapisu wymowy kanji a także do zapisywania komentarzy do opracowywanych tekstów. Początkowo znaki te były używane głównie przez mężczyzn. Mają ostrą formę, zupełnie odmienną od miękkich w linii znaków hiragany. Znaki te powstały przez ograniczenie kanji do jednego z elementów występujących w ideogramie, w odróżnieniu od znaków hiragany, które są uproszczeniami całych znaków.

 

 

Nasze fascynacje kulturą Dalekiego Wschodu

 

Nasza fascynacja kulturą Dalekiego Wschodu, a szczególnie kulturą Chin i Japonii zaczęła się od kuchni. To znaczy od poznawania dań, sposobów przygotowywania oraz smaków. Wszystko zaczęło się od kuchni chińskiej. Żeby zrozumieć kuchnię chińską, cały rytuał przyrządzania i jedzenia, należy zrozumieć stosunek Chińczyków do ziemi. Jest to najludniejsze państwo świata. Wyżywienie jest tutaj bodaj jednym z najważniejszych problemów. Wydawać by się mogło, że w tak trudnych warunkach nie ma miejsca na finezję. A jednak, pomimo trudności Chińczycy reagują inaczej. Stworzyli chyba najbogatszą w potrawy i sposoby ich przygotowania sztukę kulinarną świata. Jest to niezwykłe połączenie gospodarności, fantazji i pomysłowości. Biorąc pod uwagę fakt, że Chiny wywarły duży wpływ na kulturę Japonii, a szczególnie na pismo japońskie, zainteresowaliśmy się wkrótce kulturą Japonii. Mnie, jako mężczyznę fascynowały szczególnie wyroby japońskich płatnerzy. Moja żona z kobiecym wyczuciem piękna zauroczyła się przedmiotami codziennego użytku, w które Japończycy wkładają wiele serca, tworząc za każdym razem małe dzieło sztuki. Obojętnie czy jest to lampion, wachlarz czy parasol chroniący przed słońcem.  Wtedy też zaczęliśmy poznawać także sztukę kaligrafii. I w ten sposób nasza fascynacja przeniosła się niejako znad talerza na papier. Japończycy to naród niezwykle zdyscyplinowany, kierujący się zasadami, niektóre nie zmieniły się od wielu wieków. Tak skomplikowany system zapisu wymaga dyscypliny. Nie ma miejsca tu na „bazgranie”, niedokładne czy niechlujne pisanie. W sytuacji gdzie ideogramy różnią się od siebie nierzadko położeniem jednej kreski jest to zrozumiałe. Stąd taka dbałość Japończyków o jakość pisma. Kaligrafia w Japonii zaczęła się rozwijać prawdopodobnie już w okresie Asuka (552 - 710) i Nara (710 - 794). Wtedy to Japończycy czerpali wzory z kultury chińskiej, był to okres adaptacji chińskiego pisma na potrzeby Japończyków. Największy rozkwit kaligrafii nastąpił wraz z rozwojem buddyzmu Zen w okresie Kamakura (1185 - 1333). Kaligrafia jest sztuką pięknego pisma, w której cenna jest spontaniczna linia pędzla, pomimo ograniczeń jakie nakłada choćby konieczność zachowania kolejności pisania elementów każdego kanji. Pędzel, tusz, papier i jedwab - te podstawowe materiały do kaligrafii zostały odkryte około II w. w Chinach. Japończycy bardzo szybko przejęli pismo, jak i te podstawowe materiały i wytworzyli niezależny styl. W malarstwie i kaligrafii pojawiły się dwa formaty - kakemono (pionowy zwój) i makimono (poziomy zwój), które nie były przeznaczone do stałej ekspozycji we wnętrzu, lecz przechowywano je w skrzyniach rozwijając przy szczególnych uroczystościach. Zamiłowanie do piękna i prostoty jest wspólną cechą ludzi Dalekiego Wschodu. W dawnych czasach pismo odręczne było wyżej cenione od malarstwa z uwagi na rolę linii, w której była widoczna siła uderzenia pędzla, ekspresja w rytmie zgrubień i zwężeń oraz niezwykła prostota formy. Kaligrafia była i jest najbardziej bezpośrednim wyrazem kreatywnego charakteru artysty.